نمی دانم چقدر این جمله :  سینما فقط ایده ی جذاب نیست ... !  را می پسندید ؟

اما حتما باور دارید که بسیار ایده های جذاب وجود داشته که بر اثرعدم توجه به مواردی مانند پرداخت به ساختار، دکوپاژ،موسیقی،صدا گذاری،بازی ها ،طراحی نور و... نکات فراوان دیگری که یک فیلم را می سازد دچار ضعف شده و آن ایده خوب و جذاب را تحت تاثیر قرار داده و تماشاگر را از فیلم دور کرده. یکی از آن موارد مهم که می تواند ایده ی جذاب فیلم کوتاه را جذابتر سازد بازیگران هستند.

در این فرصت اندک دوست دارم درباره بازی و بازیگری در فیلم کوتاه صحبت کنم و صریح اعلام کنم که به نظرمن تا به امروز اندک فیلم کوتاهی دیدم که به مقوله بازی و بازیگری ، کارگردان سینمای کوتاه ایران به آن توجه کرده است و آنقدر که برای طرح و فیلمنامه ، لوکیشنها، جستجوی عوامل فنی و تجهیزات سینمایی وقت صرف می کنند برای گزینش و انتخاب بازیگران انرژی خرج نمی کند و همیشه وقتی که تمامی کارها را انجام می دهند تازه به یاد انتخاب بازیگراز بین افراد خانواده ، دوستان ، اقوام دور یا نزدیک می افتند و نتیجه کار  می شود فیلمی پراز بازیهای بد و مصنوعی و خالی از روح زندگی ، " استلا آدلر" مدرس برجسته بازیگری که بازیگران بزرگی به سینما و تئاتر جهان تقدیم کرده در کتاب "تکنیکهای بازیگری" خود اینگونه آغاز می کند : باشد صحنه همچون طناب بندبازان که به افراد نا لایق حتی جرات راه رفتن بر روی خود را هم نمی دهد. امروز که برای شما از استلا آدلر نقل قول می کنم و بر اساس دیدن فیلمهای کوتاه زیادی از حدود  سال77-78  تا به امروز، همیشه به این فکر می کنم که چطور امکان دارد که  یک کارگردان که ماه ها برای یک فیلمنامه زحمت می کشد تا بتواند با هزینه شخصی و یا با پیدا کردن تهیه کننده فیلمی را تولید کند چگونه خود را راضی می کند که افراد نالایقی که حتی جرات راه رفتن بر روی صحنه یا جلوی دوربین را ندارند به فیلم ش دعوت کند ؟

امیدوارم فکر نکنید که منظور من از بازیگر خوب و لایق فقط انتخاب بازیگران حرفه ای و شناخته شده سینما یا تئاتراست ...

به نظرمن بازیگرخوب شاید آن کسی است که بعد از خواندن چندین بار فیلمنامه شما تازه حاضر شود درباره نقشی که شما به او پیشنهاد داده اید حرف بزند ، خوب فکر کند و بعد تصمیم بگیرد ،بازیگرخوب آن کسی است که بعد ازخواندن فیلمنامه شما دنیایی سوال و اما و اگروچرا برای کارگردان مطرح کند و حتی گاهی با سوالهایش شما را خسته کند، بازیگر خوب اصلا قرار نیست زیبا و دل ربا باشد ، بازیگر خوب باید بداند که چگونه از امکانات و توانایهای خدادادی اش  مثل میمیک ، بدن وبیان ، وفکر اش درجهت آفرینش نقش استفاده کند.  

حالا چگونه می توان با جیب خالی همچین بازیگرانی را پیدا کرد ؟ باید اعتراف کنم که کار ساده ای نیست ! اما اگر شما بخواهید کار ساده ای می شود ! منظورم این است که آیا شما به عنوان یک کارگردان در ماه چند تئاتر تماشا می کنید ؟  آیا می دانید در سالنهای تئاتر و نمایش بازیگران جوان برجسته و جویای نامی هستند که منتظر ایده های جذاب شما روزها را  می شمارند ؟  وحاضرهستند با دستمزدهای اندک با شما همکاری کنند ؟ آیا شما با دفاتر تولید و آموزش بازیگری معتبر رابطه دارید ؟ آیا می دانید در این مراکز آرشیو ها و آلبومهای فراوانی وجود دارد که همه جور بازیگر را می توان در آن جست ؟ شما چقدر فیلم های کوتاه و یا بلند ایرانی می بینید ؟ آیا به خاطر دارید که در فیلمهای کوتاه دانشجویان گه گاهی بازیگران تازه نفس و قدرتمند پیدا می شود ؟ بازیگرانی که مثل ما فیلمسازان جوان درتلاشند که توانایها و ایده هایشان را به جامعه ی هنری  نشان دهند ومنتظر طرحهای جذاب شما در سینمای کوتاه می گردند ؟  درلیست مکانهایی که می توانید بازیگران علاقه مند ، کاردان و باهوش را بیابید مراکزی همچون کانونهای تئاتر فرهنگسراها و انجمن های نمایش درشهرستانها و آرشیوهای انجمن بازیگران خانه تئاتروسینما را هم اضافه کنید دراین مراکز همیشه افرادی پیدا می شوند که با شرایط های گوناگون کاری و مالی شما بازیگرانی را با توانایهای مختلف به شما معرفی کنند و شما می توانید آن افراد را برای فیلمتان ارزیابی کنید.  

حالا فرض کنیم که شما توانسته اید یک تهیه کننده با اسکناسهای فراوان پیدا کنید و فکر می کنید این توانایی را دارید که از بازیگران برجسته و چهره های شناخته شده سینما درفیلمتان بهره ببرید ، شاید این انتخاب شما باعث شود تماشاگران بیشتری به واسطه حضور آن بازیگر به فیلم شما جذب شوند و شاید یکی از راه های پیوند و جذب وآشنا کردن عموم افراد جامعه به سینمای کوتاه استفاده ازعوامل و بازیگران مطرح سینما ، تئاتر یا تلویزیون باشد ؟  اما ...  دراین موقعیت بهتر است به عنوان کارگردان از خودمان بپرسیم  که...آیا ما قدرت بیانی و تسلط برطرح و فیلمنامه و روانشناسی شخصیتها را داریم ؟ آیا ما در جایگاهی هستیم که آن بازیگر ما را به عنوان کارگردان بپذیرد ؟ و ما نیز تجربه کافی برای برخورد با فردی که سالیان سال با کارگردانهای مختلف و گروههای گوناگون کار کرده را داریم ؟  آیا تسلط این را داریم که آن فرد با تجربه و به اصطلاح حرفه ای را شنونده خوبی برای ایده های ناب و حتی تکراری خود کنیم ؟ یا اینکه آن بازیگربا تجربه درروند تولید  برفیلم وخود ما تسلط پیدا می کند ؟ یا اصلا چه دلایلی داریم که می خواهیم از یک بازیگر حرفه ای یا چهره در فیلممان استفاده کنیم ؟  و بسیار سوالهای دیگر ...

حالا شاید شما تصمیم دارید که از نابازیگران در فیلمتان استفاده کنید ، اینجا شاید قرار است هنر کارگردانی شما بیشتربه چشم بیاید البته اگر بتوانید شرایط را برای آن نابازیگرفراهم کنید که در فضای فیلمتان قراربگیرند ، بازی نابازیگران جذاب و ظاهرا بی واسطه است اما نابازیگران خیلی وقتها در بیان لحظات دراماتیک و حسی خالی از قدرت هستند ...

من فکرمیکنم آن چیزی که همیشه برای بازی گرفتن در این شرایط  مهم است ، این است که ما دردرجه نخست تسلط کافی برکاراکترها و فضایی که درفیلمنامه وجود دارد را داشته باشیم ،همیشه بخاطرداشته باشیم که نیمی ازبازی گرفتن ازبازیگران یا نابازیگران اینگونه انجام می شود که ما یاد بگیریم برای آنها  فضا سازی و تصویر سازی ذهنی کنیم و بتوانیم با مثال های مختلف اجتماعی و حتی تجربه های شخصی خودمان که در زندگی با آنها رو به رو شدیم برای بازیگرانمان مثال هایی بزنیم و مشاهدات اجتماعی مان را که در آرشیو ذهنمان دسته بندی کردیم بیان کنیم ، حتی این قدرت را درخودمان پرورش دهیم که گاهی وقتها آن لحظه های خاص حسی و یا آن موقعیتهای دراماتیک مهم و حیاتی فیلم را بازی و یا بازسازی کنیم ،اما نکته ای که نباید فراموش کرد این است که هر بازیگر روش خاص خودش را برای بهتر درک کردن موقعیت دارد به عنوان یک کارگردان باید بتوانیم خصوصیات بازیگران مختلف را سریع شناسایی کنیم و آنان را مورد روانشناسی قراردهیم ، البته فکرمی کنم بهتر است این همه کار را سر صحنه فیلمبرداری انجام ندهیم چون هزینه اجاره وسایل و دستمزد دیگرعوامل برای هرروزکاری می تواند کمرتهیه کننده و یا کارگردانی که با هزینه شخصی خود فیلم کوتاه می سازد را از وسط به دو نیم مساوی تقسیم کند ...

بهتر است قبل ازفیلمبرداری حتما با بازیگران جوان ، نابازیگران و حتی با بازیگران حرفه ای تمرینهایی را یا به صورت انفرادی و درصورت لزوم به شکل گروهی چند روزی قبل از ضبط آغاز کنیم تمرین کردن این امکان را درهنگام ضبط  برای ما فراهم می کند که  سرعت کار را بالا ببریم و این یعنی کم شدن هزینه های تولید و بهبود وتقویت بازی بازیگران در فیلم کوتاه یا حتی بلند شما ...

یادمان باشد که نباید به عنوان یک کارگردان نقش یک دیکتاتوربزرگ را برای بازیگران و حتی دیگرعوامل فیلم بازی کنیم همیشه این فرصت را به بازیگران قابل اطمینانمان بدهیم که آنها هم طرح ها و ایده هایشان را برای ما اجرا کنند و ما مجبور نیستیم  که در درجه نخست با کلمه " نه " ! با آنها برخورد کنیم ، بهتر است ایده ی آن بازیگررا بشنویم و ببینیم شاید از ایده های ما به مراتب قوی تر و جذاب تر باشد ...

یک تجربه که برای من بسیار جذاب و کار آمد بوده این است که ، خاطره ها و مصاحبه های کارگردانان و بازیگران برجسته موفق و آنهایی که حداقل خودمان قبولشان داریم را مطالعه کنیم تا ببینیم آنان چه مسیری را برای تقویت نقش درجریان آفرینش یک اثر سینمایی طی  می کنند؟ بهتراست سعی کنیم فیلمهای مستند ایرانی یا خارجی که از پشت صحنه فیلمهای سینمایی تولید می شود را ببینیم در آن فیلمها با برخوردهای گوناگون کارگردانها درموقعیتهای مختلف با بازیگرانشان آشنا شویم ومی توانیم ازآن برخورد ها درس بگیریم .

یا شاید بد نباشد خود راعادت دهیم همیشه ازیک مشاوربرای انتخاب عوامل و بازیگران استفاده کنیم کاری که امروزدرهمه جای دنیا کارگردانان سینمای کوتاه یا بلند انجام می دهند  و ازاین نترسید که برایتان حرف دربیاورند که فیلمتان به واسطه مشاوره ها و راهنمایی دیگران ساخته شده ، به این فکر کنید که شما  وظیفه دارید یک محصول فرهنگی و هنری خوب برای تماشگرانتان تولید کنید و یادمان باشد که سینما یک کار گروهی است ...

جهت دریافت نسخه کامل ماه نامه کلیک کنید : شماره هفتم - خرداد ماه 86

انتشار این مطلب با اطلاع و اجازه  نوسینده  بلامانع است © هادی آفریده