آخرین جلسه نخستین کارگاه تخصصی مستند سازی  که به بررسی آثار پایان نامه مستند سازان این کارگاه  می پرداخت در تاریخ 16/12/85 در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برگزار شده و از 11 مستند ساز جوانی که به این کارگاه فیلم تحویل داده ند 8 مستند ساز در این جلسه حضور داشتند و آثارشان توسط  3  تن از اساتید مورد نقد تحلیل و بررسی قرار گرفت : محمد رضا اصلانی " همایون امامی  و منوچهر مشیری  از اساتیدی بودند که در مورد آثار به نقد و تحلیل پرداختند نمایش فیلمها در کارگاه از ساعت 30/10 صبح آغاز شد و بعد از نمایش هر فیلم به مدت 30 دقیقه آن اثر نقد می شد  فیلمسازانی که در این جلسه حضور بهم رساندند  : جواد توانا " آرین مهدی زاده " خاطره حناچی " لقمان خالدی " محمد یار احمدی " سحر سلحشور" عباس محمدی " محمد کندی " هادی آفریده  بودند ... این جلسه تا ساعت 30/5 به طول انجامید .   

نخستن دوره کارگاه تخصصی مستند سازی در شهریور ماه امسال با همکاری انجمن مستند سازان سینمای ایران و مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی متعاقب اعلام فراخوان عمومي، بيش از 70 مستندساز از سراسر كشور، متقاضي شركت در اين دوره آموزشي شدند كه پس از بررسي آثار و مصاحبه حضوري، در نهايت 21 مستندساز جوان " 13 نفر از شهرستانها و 8 نفر از تهران " به منظور گذراندن دوره تئوري و عملي به اين كارگاه تخصصي پذيرفته شدند كه اسامي آنها به شرح زير است :

"ماریا امیری : شیراز" جواد توانا : قم " حامد خسروی : انزلی" لقمان خالدی : کرمانشاه " محمود رحمانی : ایذه " خوبیار سالاری : بندر عباس " کریم فائقیان : بوشهر" محمد رضا فرطوسی : خرمشهر" محمد کندی : کاشان" بهرام غضنفری :خرم آباد " عباس محمدی : ورامین" محمد یار احمدی : سنندج" احسان معصومی : قزوین" اکرم سبزعلی پور: تهران" سحر سلحشور: تهران" نسرین عیوضیان: تهران" خاطره حناچی: تهران" هادی آفریده : تهران" مهدی باقری :تهران" محسن سوهانی : تهران" و آرین مهدی زاده : تهران"  این کارگاه به مدت  دو هفته از تاریخ :  4 تا 16 شهریور هر روز از ساعت 8 صبح تا 9 شب  در محل مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی بر پا شد

اساتیدی که در این دوره آموزشی  شرکت  داشتند عبارتند از : همایون امامی " محمد تهامی نژاد " منوچهر طیاب " علی لقمانی " نورالدین نیکروش " محسن عبدالوهاب " محمد رضا اصلانی " ارسطو مداحی گیوی " مصطفی خرقه پوش " محمد رضا دل پاک " رضا نریمی زاده " منوچهر مشیری " حمید احمدی لاری " روبرت صافاریان  و درکنار این اساتید  کارگاه میزبان مهمانانی همچون : رخشان بنی اعتماد " کتایون شهابی " محمد داوودی " پیروز کلانتری " مهرداد اسکویی " سعید رشتیان " محبوبه هنریان " و مهدی همایونفر  ... بود

مباحثی که در این کارگاه به آموزش بحث و تحلیل قرار گرفت عباربودنداز :

تعریف و سبک شناسی " آشنایی با روش های پژوهش " انتقال تجربه از طریق نمایش فیلم و بحث " خلاقیت در صحنه " سناریو در فیلم مستند " نگاه و دیدگاه بصری " بازنمود وباز پردازی " تفاوتهای فیلم و ویدئو " جایگاه و نقش فیلمبردار در سینمای مستند " روند تهیه و تولید فیلم مستند "ابزارشناسی " جوهر تدوین درهنرهای مختلف " روایت وغیر روایت در تدوین " تفاوتهای مونتاژ مستند و داستانی " مباحث تئوریک وکاربردی صدا " صدا در فیلم مستند " تعریف انواع گفتار وبررسی نمونه های موفق " تحلیل آثار شهید آوینی و مستند جنگ" ضرورت تسلط به زبان تصویر " پرهیز از ساده نگری و سهل اندیشی به پدیده ی دیجیتال " ویژگیهای نقد هنری " یک اثر مستند چگونه تحلیل می شود؟ " بازاریابی و پخش فیلم مستند و...

در کنار برگزاری کلاس های تئوری اجرای فعالیتهای عملی در کارگاه قابل توجه و مهم بود  برگزاری کارگاه در فضاهایی مانند : موزه رضا عباسی " کاخ موزه گلستان " تصویربرداری در فضا های عمومی شهری " نمایش فیلمهای منتخب تاریخ سینمای مستند ایران و جهان " تنوع خاصی به روند برگزاری کارگاه می بخشید و آن را متفاوت می کرد 

در کنار برگزاری این کارگاه ها مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی نیز سه کارگاه جنبی نیز برگزار کرد :

مباحث فرهنگی و چشم انداز تولید : پژمان لشکری پور

پژوهش و اهمیت آن در زیر ساخت تولید : فرید فرخنده کیش

چشم انداز بین الملی سینمای مستند : مسعود بخشی و شیرین نادری    

نکته قابل توجه در ایام برگزای کارگاه حضور معاونت سینمای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی : جناب مهندس جعفری جلوه و مدیر عامل مرکز گسترش محمد آفریده بود که در ساعات پایانی کارگاه ها  در آن محل حاضر شدند.

درآخرین جلسات کارگاه هنرجویان موظف شدند مستندی با موضوعات : کودکان " ماه مهر" و" شبهای قدر" بعنوان فیلم پایان نامه تولید کرده و تا  1 آذر ماه 85 به مدیریت کارگاه تحویل دهند . قرار بر این شد که مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی از پروژههای پایان نامه ای حمایت مالی به عمل بیاورد و فیلمهای برگزیده کارگاه را خریداری کرده و به افراد برگزیده امکان تولید مستند بعدی در آن مرکز را بدهد

اما در ادامه همه چیز آن گونه که باید صورت می گرفت ادامه پیدا نکرد و مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی کمک هزینه و حمایت مالی از تولید فیلم های پایان نامه را به بعد از تحویل گرفتن آثار موکول  کرد این رویکرد باعث شد که نیمی ازمستند سازان که توان مالی تولید فیلم با جیب خالی را نداشتند اقدام به تولید آثار نکنند  و نیمی دیگر نیز در تاریخ مقرر یعنی  1  آذر آثارشان را به کارگاه تحویل ندادند و بعد از گذشت حدود 4 ماه فقط 11 فیلمساز فیلمهایشان را به مدیریت کارگاه تحویل دادند آن آثارعبارتند از:

وقتی گفتن بزرگ شدی : ماریا امیری" رؤیای رنگی : جواد توانا" خصوصی : لقمان خالدی" دیوار بچه‌ها : حامد خسروی" کودکان یاسر : خاطره حناچی" مامان ملک : سحر سلحشور" فلک ‌ناز : بهرام غضنفری" سکانس گمشده : محمد کندی" آخرین مشق معلم : عباس محمدی" مدرسه آواز : محمد یاراحمدی" و  مراسم صبحگاهی : هادی آفریده

نکته قابل توجه این است که نیمی از همین 11 مستند تولید شده که در شرایط ضعیف مالی و امکاناتی تهیه شده از نبود امکانات فنی سر صحنه و تدوینی که بیشتر به راش های اولیه و یا راف کات  شبیه است رنج  می برند و نیمی از این ضعف ها برگرفته و بیانگر نبود امکانات فنی و شرایط سخت مالی در راه تهیه و تولید است و آثار را بیشتر شبیه سیاه مشق کرده تا یک اثر مستقل و قوی که اساتید انتظار دیدنش را داشتند و شاید با دیدن این آثار نیمی از خستگی برگزاری این کارگاه بزرگ که در ایام برگزاری سعی شده بود با بهترین کیفیت ممکن آموزشی و امکاناتی برگزار شود  بر دل و جان برگزار کنندگان باقی بماند . البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که افرادی بودند از میان هنرجویان که مسله تولید فیلم های پایان نامه را جدی نگرفتند اند و یا فیلمی نساختند و یا اگر هم ساختند و تحویل دادند نگاه جدی و حرفه ای به این آثار نداشتند که این مسله به نوعی نادیده گرفتن زحمات مسولین و اساتید برگزارکننده کارگاه مستند سازی بود و به نوعی قدر نشناسی از این حرکت بزرگ فرهنگی و سینمایی است که این روزها کمتر روی می دهد .

اما جلسه داوری آثار مستند سازان توسط  تعدادی از استادان برگزارشد. 

افرادی که مسولیت داوری این 11 مستند را بعهده داشتند عبارتند از: محمد تهامی‌نژاد" منوچهر طیاب " پیروز کلانتری"همایون امامی" سودابه مرادیان " حمید احمدی لاری " منوچهر مشیری " رضا نریمی‌ زاده و فرید فرخنده کیش  بودند

و بلاخره جلسه اختتامیه فیلمهای پایان نامه هنرجویان نخستین کارگاه مستند سازی در سالن تازه تاسیس سینمایی مرکزگسترش سینمای مستند وتجربی در 23/11/85  طی مراسمی با حضورمدیران مرکزگسترش وانجمن مستندسازان " استادان و مستندسازان جوان اولین دوره کارگاه مستندسازی برگزارشد  درابتدا پس از خوشامد گویی و توضیحات کوتاهی توسط   فرید فرخنده ‌کیش "معاونت پژوهش و آموزش مرکز گسترش " درباره برنامه های انجام شده در این دوره تخصصی از منوچهر مشیری به عنوان طراح اولیه کارگاه و انجمن مستند سازان نام برد وتشکر کرد در ادامه فیلمی مستند از روند برگزاری کارگاه به نمایش درآمد . سپس تعدادی از استادان کارگاه که در جلسه حاضر بودند شامل : محمدرضا اصلانی" رخشان بنی‌اعتماد " همایون امامی " محمدرضا دلپاک " رضا نریمی‌زاده " حمید احمدی‌لاری " پیروز کلانتری و روبرت صافاریان  گواهینامه پایان دوره 11 نفر از 21  مستند ساز کارگاه را که فیلم پایان‌نامه خود را ارائه داده بودند اعطا کرده و 3 نفر برگزیده کارگاه را نیز معرفی کردند.
این 3 نفر شامل "خاطره حناچی : کودکان یاسر "حامد خسروی : دیوار بچه ها " و" هادی آفریده : مراسم صبحگاهی "  که پس از بررسی فیلم‌های همه‌ی هنرجویان توسط استادان کارگاه برگزیده شناخته شدند از طرف مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی امکان تولید یک فیلم مستند را دریافت خواهند کرد.

در جریان اهدای گواهینامه‌ها رخشان بنی ‌اعتماد طی صحبت کوتاهی از محمد آفریده  مدیر مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی که در جلسه حاضر بود خواست تا به هر 21 مستند ساز کارگاه، امکان تولید یک فیلم کوتاه مستند بدهد تا سال آینده در اکرانی ویژه، شاهد 21 فیلم که نمایان‌گر نتیجه این آموزش‌هاست باشیم و حضور و تداوم کار این مستند سازان جوان را در مجامع و جشنواره‌های مختلف بیشتر شاهد باشیم.

در پایان جلسه به درخواست مستندسازان و اساتید دیگری  که فیلمها را ندیده بودند قرار شد کپی  DVD  آثار در اختیار تمامی 21 مستند ساز و استادان کارگاه قرار گیرد و در تاریخ 17/12/85  به نقد و بررسی تمامی فیلمهای تولید شده بنشینند که این جلسه هم در تاریخ یاد شده با حضور 8 مستند ساز و 3 تن از اساتید کارگاه که در ابتدای این گزارش به معرفی آنها پرداخته شد با کیفیت مطلوبی برگزار شد و بدین ترتیب پرونده برگزاری اولین دوره کارگاه تخصصی مستند سازی بسته شد .

گزارش فشرده ای که از نظرتان گذشت حاصل تلاش انجمن صنفی مستند سازان سینمای ایران و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی بود اتفاق شایسته ایی که برای جوانان و شرکت کنندگان وحتی استادان سینمای مستند بیشتر به یک رویا شبیه بود تا واقعیت این رویداد بدون شک یکی از مهمترین اتفاقات سینمای مستند در سالی که گذشت بود و بدون تردید این حرکت بنیادی که به تقویت زیرساختهای سینمای مستند نشانه رفته در آینده ای نچندان دور و یا شاید هم دورنتیجه بخش و تاثیر گذار درسینمای نوین ایران است.

من این اتفاق فرخنده را مهمترین و با ارزشترین اتفاق سینمای سالی که گذشت می دانم و اهمیت آن را به مراتب صدها برابر ازبرگزاری جشنواره های تک دوره ای و گاهی به گاهی  که امروزه مثل قارچ از زمین می روید و سریع در نطفه نیز می خشکد می بینم

و امیدوارم برگزاری این کارگاه به اولین دوره آن ختم نشود و ما شاهد تداوم برگزاری این کارگاه های آموزشی در سینمای مستند و حتی برای فیلم کوتاه و انیمیشن نیز باشیم .

زیبا ترین اتفاق این رویداد را من همدلی یک انجمن صنفی و یک مرکز دولتی می بینم که با این حرکت اصولی وخارج از تبلیغات های  قلو  شده رسانه ی حرکتی فرهنگی انجام دادند و این می تواند سر آغازی باشد برای هنرمندان این ملک که به اهمیت کار گروهی و تیمی اعتقاد بیشتری پیدا کنند اما نباید فراموش کنیم که برگزاری این کارگاه خالی از نقاط ضعف هم نبود و ما این را به پای برگزاری اولین دوره آن می گذارم والبته امید واریم که مسولین برگزارکننده دردورهای بعدی کارگاه از تجربیات استادان  و مستند سازان جوان شرکت کننده در این دوره سود جسته ودر جهت برگزاری بدون نقص تر آن اقدام کنند.

و در پایان از مدیران مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی و انجمن صنفی مستند سازان ایران " خانه سینما " انجمن سینمای جوانان ایران و تمامی دل سوختگان به سینمای اندیشه پرور این را می خواهم  امروزکه اولین دوره تخصصی کارگاه های مستند سازی با موفقیت و با کوله باری از تجربه به پایان رسیده آن 21 مستند ساز جوان را فراموش نکنند و در جهت سازماندهی این افردا و تشکیل گروه مستندی تحت عنوان" 21 " یا هرنام دیگری که میتواند شایسته این موج نو در سینمای امروز ایران باشد این افراد را به خانواده سینمای ایران معرفی و مورد حمایتهای مادی ومعنوی خود قراردهند . به امید اینکه این گروه که امانت دار کوله باری از تجربیات نسل های گذشته است و با تجربیاتی که در طول کار مداوم کسب خواهد کرد گنجینه تجربیات نسل های مختلف مستند سازی سینمای ایران را سینه به سینه به آیند گان انتقال خواهد داد و در راه پیشرفت و تداوم راه پیشروان سینمای ایران گشاینده ی راهی نو باشند .